Wat staat er in het nieuwe protocol voor een psilocybineproef bij anorexia nervosa?

Waarom dit onderzoek er nu toe doet

Anorexia nervosa kent het hoogste sterfterisico binnen de psychiatrie en kent vaak een hardnekkig, terugkerend verloop. Veel mensen vallen na herstel opnieuw terug, terwijl er geen goedgekeurde medicijnen bestaan voor de kernsymptomen. Dat is de reden dat een Zweeds onderzoeksteam nu een zorgvuldig opgezet protocol heeft gepubliceerd voor een klinische proef met psilocybine, in combinatie met psychologische begeleiding. Het doel is niet om al effecten aan te tonen, maar om vooraf transparant te maken hoe veiligheid en haalbaarheid bij jongeren en jongvolwassenen onderzocht gaan worden.

De keuze voor psilocybine komt voort uit werkingsmechanismen die mogelijk relevant zijn voor anorexia: het kan cognitieve rigiditeit en compulsief gedrag helpen doorbreken en emotionele vermijding verminderen. Dat zijn processen die ook bij depressie en verslaving een rol spelen, waar psilocybine eerder bemoedigende signalen liet zien. In een diermodel bij vrouwelijke ratten werd bovendien gezien dat een eenmalige dosis psilocybine zowel gewichtsbehoud als cognitieve flexibiliteit verbeterde, met een prominente rol voor de 5-HT1A-receptor.

Opzet: twee sessies psilocybine naast reguliere zorg

De psiAN-studie is een fase IIa, open-label, gerandomiseerde en gecontroleerde trial. Deelnemers zijn 16 tot 35 jaar, hebben een DSM-5-diagnose anorexia nervosa en eerder ten minste gedeeltelijk gewichtsherstel bereikt, gevolgd door een terugval. Ze worden 1-op-1 gerandomiseerd naar twee condities: tweemaal 25 mg psilocybine met gestructureerde psychologische begeleiding plus reguliere zorg, of alleen reguliere zorg. Na zes maanden kan de controlegroep alsnog psilocybine ontvangen, zodat niemand definitief wordt uitgesloten van de behandeloptie.

Blindering is in deze context niet uitvoerbaar door de duidelijke subjectieve effecten van psilocybine. De onderzoekers benoemen dit terecht als methodologische beperking. Tegelijkertijd biedt de open-label opzet de kans om praktische haalbaarheid, veiligheid en begeleiding in de echte klinische setting te toetsen.

Begeleiding, integratie en steunnetwerk

De behandelarm omvat twee doseersessies van 25 mg met vier weken ertussen. Iedere sessie wordt door twee getrainde therapeuten begeleid. Vooraf zijn er voorbereidende gesprekken en na afloop vinden meerdere integratiesessies plaats. Een vast onderdeel is dat iedere deelnemer een steunpersoon aanwijst, zoals een ouder, partner of vriend. Deze persoon helpt praktisch en emotioneel in de periode na de sessies. Dit sluit aan bij de rol van naasten in gezinsgerichte therapieën bij anorexia.

Wat er gemeten wordt

De primaire uitkomst is veiligheid en verdraagbaarheid. Er wordt systematisch gekeken naar bijwerkingen, psychiatrische monitoring en medische parameters. Als secundaire uitkomsten worden veranderingen in eetstoornissymptomen, terugvalmaten, stemming, welzijn en persoonlijkheidskenmerken gevolgd, tot twaalf maanden na start.

Daarnaast zijn er twee neurobiologische verkennende metingen. Met functionele MRI op een 7 Tesla-scanner wordt gekeken naar veranderingen in hersenconnectiviteit tijdens onder meer een beloningstaak en bij calorierijke voedselprikkels. Ook worden bloedspiegels van BDNF bepaald, een eiwit dat geassocieerd is met neuroplasticiteit en leren. Als hier verschuivingen zichtbaar worden, kan dat helpen verklaren waarom psilocybine bij juist deze doelgroep werkt.

Voorzichtige opname van minderjarigen

Opvallend is de gefaseerde inclusie van 16- en 17-jarigen. Zij kunnen pas meedoen nadat een onafhankelijke veiligheidscommissie de eerste data van volwassenen heeft beoordeeld. Voor minderjarigen is toestemming nodig van de jongere zelf en van beide wettelijke voogden. De onderzoekers benadrukken dat jongeren niet standaard uitsluiten óók ethische vragen oproept, omdat anorexia vaak in de tienerjaren begint en een langere onbehandelde ziekteduur de prognose verslechtert.

Wat weten we al en wat nog niet

Dit artikel beschrijft het protocol. Er zijn dus nog geen resultaten. Wel is er eerder een kleine fase 1-studie bij volwassen vrouwen met anorexia uitgevoerd. Daarin bleek een eenmalige dosis van 25 mg psilocybine veilig en goed te verdragen, met vooral milde en kortdurende bijwerkingen. Een meerderheid wilde zelfs een tweede sessie. Bij twee van de tien deelnemers kwamen tijdens de sessie eerder gedissocieerde traumatische herinneringen naar boven, wat later samenging met klinisch relevante verbetering. Het is een aanwijzing dat trauma-verwerking een rol kan spelen in herstel. De nieuwe Zweedse studie kan dit verder uitdiepen en koppelen aan hersenmetingen en BDNF.

Planning, financiering en transparantie

De werving loopt sinds maart 2026 en moet in oktober 2027 afgerond zijn. De follow-up duurt tot oktober 2028. Vanaf 2029 worden de eerste resultaten verwacht. De financiering komt hoofdzakelijk van Norrsken Mind, met steun van Region Skåne, de Zweedse overheid en diverse onderzoeksfondsen. De auteurs melden geen belangenconflicten. Het volledig vooraf publiceren van het protocol vergroot de transparantie en maakt het voor het veld mogelijk om methodologische keuzes mee te wegen bij de latere interpretatie van uitkomsten.

De volledige context van het protocol en achterliggende overwegingen is samengevat op het forum, zie de bron voor meer details: overzicht van de studieopzet.

Wat betekent dit voor de praktijk in Nederland

Dit onderzoek is een belangrijke stap om veiligheid en haalbaarheid bij jongeren en jongvolwassenen systematisch te toetsen. Voor de dagelijkse praktijk geldt dat zorg altijd moet aansluiten bij de medische en psychologische behoeften van de persoon. Binnen Nederland begeleiden wij bij Psychedelische Therapie Nederland uitsluitend legale trajecten met professionele voorbereiding en integratie. Bij illegale middelen bieden wij uitsluitend harm-reduction begeleiding en moedigen we bezit of gebruik niet aan. Wie overweegt of een begeleide sessie passend is bij eigen doelen en gezondheid, kan zich eerst laten screenen via onze intake. Zo blijft veiligheid leidend en kan begeleiding op maat worden ingericht.

Wil je weten wat er mogelijk is en of een traject bij jou past? Lees meer over onze aanpak of start met een vrijblijvende intake via Psychedelische Therapie Nederland.

Conclusie

Het gepubliceerde protocol uit Zweden zet de toon voor zorgvuldig, transparant onderzoek naar psilocybine bij anorexia nervosa, inclusief een weloverwogen route om minderjarigen veilig te betrekken. De focus op veiligheid, neurobiologische markers en langdurige follow-up maakt dat de verwachte resultaten vanaf 2029 zowel klinisch als wetenschappelijk gewicht kunnen hebben. Tot die tijd blijft goede zorg bestaan uit bewezen behandelingen, aangevuld met zorgvuldige begeleiding waar dat binnen de wet kan, met aandacht voor voorbereiding, integratie en het betrekken van het steunnetwerk.